Wat is Astma en COPD
 
 

Uitleg over astma, bronchitis en emfyseem
1. Wat is astma? »
2. Welke klachten worden door astma veroorzaakt? »
3. Waar moet ik als astmapatiënt rekening mee houden? Wat moet ik vermijden? »
4. Wat is chronische bronchitis? »
5. Wat is chronische astmatische bronchitis? »
6. Wat is astmatische bronchitis? »
7. Wat is het verschil tussen astma en chronische bronchitis? »
8. Wat is longemfyseem? »
9. Wat is hyperventilatie? »

1. Wat is astma?

Het woord 'astma' komt uit het Grieks en betekent: kortademigheid, benauwdheid, hijgen.
Astma is een ontsteking van de luchtwegen. Daardoor zijn ze gevoeliger dan normaal en vertonen ze steeds weer opnieuw de neiging om zich te vernauwen. Deze luchtwegvernauwing kan het gevolg zijn van:
- het samentrekken van de luchtwegspiertjes;
- het opzwellen van de wand van de luchtweg;
- de overmatige vorming van slijm.
De luchtweggevoeligheid en de daarmee samenhangende wisselende optredende luchtwegvernauwing veroorzaken de astmatische klachten: steeds weer terugkerende last van benauwdheid, hoesten, piepen en slijm opgeven.
De eigenschap van de luchtwegen om overgevoelig te reageren is vaak aangeboren. In veel gevallen gaat dit gepaard met een aanleg voor allergie. Bij allergische mensen bestaat een verhoogde gevoeligheid voor allergenen. De combinatie 'overgevoelig reageren' en 'allergie' veroorzaakt 'allergisch astma'.
Maar astma is niet altijd allergisch van aard. Ook op oudere leeftijd kan 'ineens' astma ontstaan. Allergie speelt daarbij meestal geen rol. Het wordt daarom ook wel het 'niet-allergische astma' of 'intrinsic astma' genoemd.
Naast het 'gewoon' en allergisch astma kennen we ook :
- het inspanningsastma
- het nachtelijk astma
- het beroepsastma
- het aspirine-overgevoelige astma
Nog enkele belangrijke details
• De gevoeligheid van de luchtwegen en de aard en ernst van de klachten kunnen variëren met de leeftijd. Bij kinderen en ouderen zijn de luchtwegen nogal eens gevoeliger. Zij hebben dan ook vaker astmatische klachten dan jonge volwassenen.
• Maar de gevoeligheid varieert ook over de periode van 24 uur. Bij astmapatiënten zijn de luchtwegen 's nachts en 's morgens vroeg extra gevoelig. Dat verklaart waarom juist dan meer klachten kunnen optreden.
• De luchtweggevoeligheid kan ook onder invloed van hormonale schommelingen wisselen zoals tijdens de menstruele cyclus. Enkele dagen voor de menstruatie wil het astma nog wel eens toenemen.

2.Welke klachten worden door astma veroorzaakt?

Astma veroorzaakt kortademigheid, een piepende ademhaling en het ophoesten van taai slijm. Dergelijke klachten kunnen per persoon sterk wisselen. Sommige mensen hebben alleen maar last van benauwdheid. Maar bij jonge kinderen kan hardnekkig hoesten, met name 's nachts, het enige symptoom zijn.
Verder is het belangrijk om de volgende punten te weten:
• Benauwdheid, hoesten en piepen treden niet alleen overdag op. Bij sommige patiënten staan de nachtelijke klachten zelfs op de voorgrond.
• Meer dan 70% van de astmapatiënten geeft aan dat ze ook 's nachts en 's morgens vroeg benauwd zijn en vaak piepen.
• Ook bij volwassenen kunnen hardnekkige hoestklachten het enige symptoom van astma zijn.
• Tijdens en na inspanning zoals (hard)lopen, fietsen of sporten kunnen kortademigheid en piepen voorkomen.
• De klachten kunnen sterk wisselen. Soms duurt het piepen slechts kort, bijvoorbeeld na hardlopen, wat drinken in een rokerig café of iets zoeken op een stoffige zolder.
• Er kunnen weken of maanden voorbijgaan zonder dat klachten optreden.
• Daarentegen kan het astma de patiënt ook weken en soms maanden achtereen last bezorgen. Bekend zijn de klachten die na een griep blijven 'hangen'.
• Soms doen zich aanvallen voor; dat zijn snel opkomende benauwdheidsklachten die moeilijk onder controle zijn te krijgen. Meestal moet er dan een dokter aan te pas komen.

3. Waar als astmapatiënt rekening mee te houden.

• Bent U allergisch, voorkom dan zoveel mogelijk het inademen van allergische stofjes zoals:
- keutels van huisstofmijten die gewoonlijk in huisstof, maar ook in matrassen, kussens en pluche speelgoedbeestjes zitten;
- het stuifmeel van allerlei grassen, bomen en sommige kruidachtige planten;
- schilfers van huisdieren met harige vacht (katten, konijnen, cavia's, muizen en ratjes, maar ook honden);
- wol, kapok, dons en veren;
Ook een verblijf in een vochtige ruimte kunt u beter vermijden omdat zich daar meer huisstofmijten en schimmels bevinden dan in een droge omgeving.
• Zowel voor allergische als niet-allergische patiënten (en ook voor patiënten met chronische bronchitis en emfyseem) geldt dat ze meer last kunnen krijgen door het inademen van:
- uitlaatgassen en lucht die door de industrie is verontreinigd;
- ozonrijke lucht, zoals in de zomer kan voorkomen;
- 'binnenlucht' die door baklucht en sigaretten- of sigarenrook is verontreinigd.
• Ook een slecht geventileerde ruimte en een brandende open haard moeten zoveel mogelijk worden vermeden.
• Verder is bekend dat astmatische klachten kunnen toenemen als gevolg van psychische spanningen en door inspanning.
• Griepvirussen kunnen het astma sterk ontregelen.

4. Wat is chronische bronchitis?

Chronische bronchitis is een aandoening van de luchtwegen die vaak dagelijkse klachten geeft in de vorm van hoesten, slijm opgeven en benauwdheid. Deze klachten zijn het gevolg van afwijkingen van de luchtwegen die meestal ontstaan door het roken van sigaretten.
Bij sommige mensen zijn de hoestbuien en het opgeven van slijm de enige symptomen van chronische bronchitis. Anderen hebben naast dergelijke klachten meerdere keren per jaar luchtweginfecties. Dit komt doordat bij hen de afweer van de luchtwegen is verminderd.
Chronische bronchitis kan echter ook een andere vorm aannemen. Naast de gebruikelijke hoest- en slijmproblemen is er ook sprake van kortademigheid. De klachten lijken op astma, maar zijn meer chronisch van aard. De Engelsen noemen deze vorm van chronische bronchitis small airway disease, ofwel ziekte van de kleine luchtwegen.

5.Wat is chronische astmatische bronchitis?

Chronische astmatische bronchitis is een vorm van bronchitis waarbij niet alleen de slijmproduktie, maar ook een ontsteking van de kleine luchtwegen het belangrijkste probleem vormt. Naast de toegenomen slijmvorming veroorzaakt de ontsteking een voortdurend samentrekken van de ringvormige spiertjes en een opzwellen van de wandjes van de luchtwegen, net zoals bij astma. Hierdoor ontstaan benauwdheidsklachten.
Deze vorm van bronchitis lijkt op astma, echter met dit verschil dat men veel meer last heeft van slijmvorming en dat de benauwdheidsklachten en het piepen vaak elke dag aanwezig zijn.

6.Wat is astmatische bronchitis?

Ten slotte kan een ernstige vorm van astma overgaan in een astmatische bronchitis. Dit is een vorm van astma met een chronisch karakter. We zien dit vooral bij mensen die niet over hun astma heen gegroeid zijn. De klachten blijven dus ook op volwassen leeftijd bestaan. Het wisselende karakter van het astma neemt dan echter meestal wat af. Bovendien zien we nogal eens dat de benauwdheidsklachten minder snel en onverwacht optreden. Ook zijn de aanvallen minder heftig en houden de klachten langer aan, terwijl ze een aantal jaren daarvoor van korte duur waren. Langzamerhand doen zich steeds minder dagen voor dat de patiënt helemaal vrij is van benauwdheid of piepen. Je kunt zeggen dat het astma, waarvan men vroeger alleen maar af en toe last had, plaats heeft gemaakt voor een meer chronisch astma. Omdat bovendien geleidelijk ook wat meer slijm wordt gevormd, wordt deze vorm van astma ook wel astmatische bronchitis genoemd.

7.Het verschil tussen astma en chron. bronchitis

Bij astma staan benauwdheidsklachten centraal. Deze hebben meestal een wisselend karakter. Astma zien we vooral op jeugdige leeftijd en bij jong volwassenen. Het kan echter ook op oudere leeftijd voorkomen.
Chronische bronchitisklachten dienen zich rond het veertigste levensjaar aan, maar soms ook eerder. Hoesten en slijm opgeven zijn de belangrijkste problemen. Bij een deel van de chronische-bronchitispatiënten zien we ook benauwdheid optreden, vaak dagelijks. Als de klachten op die van astma lijken en er dus naast het slijm opgeven ook wisselende benauwdheidsklachten optreden, spreken we wel van chronische astmatische bronchitis.
Een ander belangrijk verschil tussen astma en chronische bronchitis is dat de luchtwegen van chronische-bronchitispatiënten beschadigingen hebben opgelopen, waardoor de longfunctie blijvend lager is dan normaal. Ook met luchtwegverwijdende middelen zoals Ventolin of Atrovent worden bij longfunctiemetingen geen normale waarden meer bereikt.
Bij astma kan de longfunctie ook weleens verlaagd zijn, maar deze wordt meestal weer spontaan normaal of normaliseert na inhalatie van een van bovengenoemde luchtwegverwijders en/of regelmatig gebruik van luchtwegbeschermers zoals Becotide, Flixotide of Pulmicort.

8.Wat is longemfyseem?

Longemfyseem is een aandoening van de longen waarbij zowel de luchtwegen, de longblaasjes als het steunweefsel waarin de luchtwegen en longblaasjes zijn opgehangen, zijn aangetast.
In de volksmond staat emfyseem voor 'de rek is uit de longen'. Bij emfyseem is inderdaad de elasticiteit van het steunweefsel verminderd of zelfs helemaal verloren gegaan. Dit levert twee problemen op:
• Vooral de kleine luchtwegen verliezen hun stevigheid en stabiliteit en daardoor krijgen ze een kronkelig verloop. Zo kost het veel meer moeite om bij het in- en uitademen lucht door deze luchtwegen te laten stromen.
• Bovendien verloopt het uitademen nog eens extra moeizaam. Want hoe meer elastische vezeltjes verloren zijn gegaan, des te gemakkelijker worden de luchtwegen tijdens de uitademing dichtgedrukt. Hierdoor wordt het uitademen belemmerd en blijft er steeds wat lucht in de longen achter die niet ververst kan worden.
Naast verlies van elasticiteit worden bij emfyseem ook de wandjes van de longblaasjes afgebroken. Hierdoor gaan ook veel bloedvaatjes die de longblaasjes omvatten en zuurstof moeten opnemen verloren. Het gevolg is dat minder zuurstof naar de cellen wordt getransporteerd, waardoor de lichamelijke prestaties van de emfyseem patiënten duidelijk wordt beperkt. Ze voelen zich moe.

9.Wat is hyperventilatie?

Hyperventilatie betekent overmatige ventilatie: een te snelle of diepe ademhaling, of een combinatie van beide. Kenmerkend voor hyperventilatie is dat de te snelle of te diepe ademhaling op dat moment niet afgestemd is op de behoefte van het lichaam.
Het is normaal dat we bij zware lichamelijke arbeid zoals hardlopen, tegen de wind in fietsen of vlug een trap oplopen, sneller en dieper ademen dan in rust.
Sommige mensen gaan echter sneller en dieper ademhalen als ze angstig zijn, aan emoties worden blootgesteld of schrikken. Anderen weten niet waardoor ze dit doen. En weer anderen hebben helemaal niet in de gaten dat ze het doen. Op een of andere manier zijn ze onder bepaalde omstandigheden de controle over hun ademhaling kwijt waardoor deze ontregelt. Een dergelijke ontregeling van de ademhaling wordt hyperventilatie genoemd. Het kan zowel bij kinderen als volwassenen voorkomen.
Door het hyperventileren wordt het lichaam overmatig voorzien van zuurstof. Dit levert geen problemen op. Maar het in overmaat uitademen van koolzuur wel. Het lage koolzuurgehalte in het lichaam kan tot allerlei klachten aanleiding geven.
De verschijnselen van hyperventileren zijn: een licht gevoel in het hoofd, duizeligheid, een strak gevoel om het hoofd of de mond, tintelingen in handen en vingers en rond de mond. Andere klachten kunnen zijn: oorsuizen, sterretjes zien, kortademigheid en een beklemd en drukkend gevoel op de borst. Deze laatste drie symptomen geven een gevoel van benauwdheid en angst. Dit vormt opnieuw aanleiding tot nog dieper en sneller ademen.
Vaak is hyperventileren een gevolg van spanningen of angst.

 

Bron: '120 vragen over astma, chronische bronchitis en emfyseem' door W.T.J. van den Brink, longarts

 

opvul